HACCP (ჰასპის) დოკუმენტაცია-რა უნდა ვიცოდეთ?

სურსათის უვნებლობა თანამედროვე კვების ინდუსტრიის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მიმართულებაა. მომხმარებლები ელოდებიან, რომ მათთვის მიწოდებული პროდუქტი იქნება უსაფრთხო, ხარისხიანი და წარმოებული კონტროლირებად გარემოში. სწორედ ამიტომ HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points) სისტემა წარმოადგენს სურსათის უვნებლობის მართვის ერთ-ერთ მთავარ ინსტრუმენტს, ხოლო შესაბამისი დოკუმენტაცია — ამ სისტემის საფუძველს.

1. რა არის HACCP და რატომ არის ის სავალდებულო?

HACCP არის რისკების ანალიზისა და კრიტიკული საკონტროლო წერტილების სისტემა, რომელიც მიზნად ისახავს სურსათის წარმოების პროცესში არსებული საფრთხეების იდენტიფიცირებას, შეფასებასა და კონტროლს. მისი მთავარი მიზანია მომხმარებლის ჯანმრთელობის დაცვა და უსაფრთხო პროდუქტის წარმოება.

საქართველოში HACCP-ის დანერგვა ეტაპობრივად გახდა სავალდებულო 2023 წლის 1 ივნისიდან სურსათის ბიზნესოპერატორებისთვის, რაც უკავშირდება ქვეყნის საკანონმდებლო დაახლოებას ევროპულ მოთხოვნებთან. სისტემის დანერგვა არა მხოლოდ კანონმდებლობის მოთხოვნაა, არამედ ბიზნესის პასუხისმგებლობაც მომხმარებლების წინაშე.

HACCP-ის არსებობა ეხმარება კომპანიებს:

• დაიცვან მომხმარებლები ჯანმრთელობის რისკებისგან;
• თავიდან აიცილონ ჯარიმები და სანქციები;
• შეინარჩუნონ მაღალი სტანდარტები;
• გაზარდონ მომხმარებელთა ნდობა;
• გააუმჯობესონ კომპანიის რეპუტაცია.

2. რატომ არის მნიშვნელოვანი პროცედურების, ჩეკლისტებისა და HACCP გეგმების შემუშავება?

სურსათის უვნებლობის ეფექტური მართვა შეუძლებელია დოკუმენტირებული სისტემის გარეშე. სწორედ ამიტომ აუცილებელია პროცედურების, ინსტრუქციების, ჰიგიენური გეგმების, მონიტორინგის ფორმებისა და HACCP ანალიზის შექმნა.

დოკუმენტაცია უზრუნველყოფს, რომ ყველა თანამშრომელმა იცოდეს:

• როგორ უნდა შესრულდეს კონკრეტული პროცესი;
• რა მოთხოვნები უნდა დაიცვას;
• რა სიხშირით უნდა განხორციელდეს კონტროლი;
• რა ქმედებები უნდა განხორციელდეს გადახრის შემთხვევაში.

HACCP ანალიზი განსაზღვრავს პოტენციურ საფრთხეებს, ხოლო HACCP გეგმა აღწერს კონტროლის მეთოდებს. ჩეკლისტები და პროცედურები კი უზრუნველყოფს, რომ ეს მოთხოვნები ყოველდღიურად შესრულდეს.

კარგად შემუშავებული დოკუმენტაცია ქმნის ერთიან სტანდარტს ორგანიზაციაში და ამცირებს ადამიანური შეცდომების ალბათობას.

3. რატომ უნდა ვაწარმოოთ მონიტორინგი და ჩანაწერები?

მონიტორინგი და ჩანაწერების წარმოება HACCP სისტემის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილია. თუ პროცესი არ იზომება და არ ფიქსირდება, შეუძლებელია იმის დადასტურება, რომ ის კონტროლს ექვემდებარება. სხვა სიტყვებით კი ყველა ჩვენი ქმედება უნდა იყოს ვერიფიცირებული.

მონიტორინგის მიზანია:

• პროცესების სტაბილურობის შემოწმება;
• კრიტიკული პარამეტრების კონტროლი;
• პრობლემების დროული აღმოჩენა;
• მაკორექტირებელი ქმედებების განხორციელება;
• მონაცემების ანალიზი და გაუმჯობესება.

ტემპერატურის ჟურნალები, დასუფთავების ჩანაწერები, პერსონალის ჰიგიენის კონტროლი, მავნებლების კონტროლის ფორმები და სხვა დოკუმენტები ადასტურებს, რომ პროდუქცია კონტროლირებად პირობებში იწარმოება.

ჩანაწერები ასევე საშუალებას გვაძლევს მომავალში გავაანალიზოთ განმეორებადი პრობლემები, გამოვავლინოთ ტენდენციები და შევიმუშაოთ პრევენციული ღონისძიებები, რათა მსგავსი შეუსაბამობები აღარ განმეორდეს.

4. როგორ მოქმედებენ აუდიტორები და ინსპექტორები?

აუდიტორებისა და ინსპექტორების მთავარი მიზანია შეაფასონ, რამდენად ეფექტურად მუშაობს სურსათის უვნებლობის სისტემა პრაქტიკაში.

შემოწმების დროს ისინი აკვირდებიან:

• საწარმოს მდგომარეობას;
• წარმოების პროცესებს;
• ჰიგიენურ პირობებს;
• პროდუცქიის ვადების კონტროლს;
• თანამშრომლების საქმიანობას;
• დოკუმენტაციის სრულყოფილებას.

ხშირად ისინი სვამენ კითხვებს:
„როგორ სრულდება ეს პროცესი?“
„რა კონტროლდება?“
„რა სიხშირით ტარდება მონიტორინგი?“
„რომელი აღჭურვილობა გამოიყენება?“
„სად არის ჩანაწერები?“

ამიტომ ყველა პროცესისთვის აუცილებელია არსებობდეს წერილობითი პროცედურა, სადაც აღწერილი იქნება მეთოდოლოგია, პასუხისმგებელი პირები, სიხშირე და კონტროლირებადი პარამეტრები. გარდა ამისა, აუცილებელია რეალურად შევსებული ჩეკლისტებისა და ჩანაწერების წარმოდგენა, რომლებიც ადასტურებს, რომ პროცედურები მხოლოდ ქაღალდზე არ არსებობს. ხშირად შეუსაბამო კომპეტენციის გამო ბიზნეს ოპერატორები უშვებენ შეცდომებს, რაც იწვევს შემდეგ ობიექტის დაჯარიმებას ან დახურვას, შეუსაბამობების გამოსწორებამდე.

შეჯამება

HACCP-ის  დოკუმენტაცია არ არის მხოლოდ ფორმალური მოთხოვნა. ეს არის ეფექტური ინსტრუმენტი, რომელიც ეხმარება კომპანიებს მართონ რისკები, დაიცვან მომხმარებლები, შეინარჩუნონ კანონმდებლობასთან შესაბამისობა და მუდმივად გააუმჯობესონ სურსათის უვნებლობის სისტემა. სწორად შემუშავებული პროცედურები, მონიტორინგი და ჩანაწერები ქმნის მყარ საფუძველს უსაფრთხო და ხარისხიანი პროდუქტის წარმოებისთვის.